Astronomiya · Fizika · maraqlı

Ağ dəlik – Qara dəliyin əksi

Deyək ki, beşdən geriyə doğru sayırsınız: 5, 4, 3, 2, 1, 0. Yaxşı sonra? Ya saymağı dayandıracaqsınız ya da -1, -2, -3 deyə davam edəcəksiniz. Riyazi baxımından sizi sıfırın altında saymanıza maneə olacaq hər hansı bir maneə yoxdur. Əlbəttə, bunu keks dilimlərinə tətbiq etsəniz, sıfıra çatdığınızda işlər dəyişər. 5 dilim keks ilə başlayıb bəzilərinə paylasanız, bir müddət sonra keksləriniz bitər. O nöqtədə daha çox keks paylaya bilməzsiniz. Əlbəttə, bir kağız parçasına “Sənə bir keks dilimi borcluyam.” yazaraq paylaya bilərsiniz, ancaq bundan yola çıxaraq mənfi ədədlərin varlığının “mənfi keks dilimləri”nin varlığını və insanlara paylana bilən olduğunu göstərdiyini söyləmək axmaqlıq olacaq.

Bənzər bir vəziyyət fizika modellərində qarşımıza çıxar. Bir nümunəsi ictimai mediada son zamanlarda danışılmaqda olan əfsanəvi “ağ dəlik”lərdir. Bu dəliklərin məntiqi bir növ “anti-qara dəlik” olmalarıdır. Hər şeyi içinə çəkib sonsuza qədər həbs etməkdənsə ağ dəliklər ətrafa maddə yayarlar. Bu səbəbdən ətraflarında daim maddə yığılar. Hətta qara dəliklərlə ağ dəliklərin bir-birinə soxulcan dəlikləriylə vasitəli olduğuna dair nəzəriyyələr belə var.

Hamısı maraqlı fikirlərdir, ancaq bir problem var. Ağ dəliklər yoxdur. Fərziyyə halında olmalarından bəhs etmirəm, haqqlarında heç bir məlumat yoxdur. Mən var olmadıqlarını söyləyirəm. Demək olar ki, mənfi keks dilimləri qədər axmaq bir fikirdir.

Ağ dəliklərlə əlaqədar orijinal fikir ümumi nisbiliyin riyaziyyatından gəlir. Ümumi nisbiliyin açar xüsusiyyətlərindən biri kosmos və zamanı hər növ koordinat sistemində ifadə edə bilmənizdir. Bu da,hesablamalarınızı asanlaşdıran bir koordinat sistemi seçmənizə icazə verər. Ancaq eyni zamanda mənfi keks dilimləriylə məşğul olmağa başladığınızda bunu fərq edəcək qədər diqqətli olmalısınız.

Sadə bir qara dəliyi tərif edərkən geniş şəkildə istifadə edilən koordinat sistemlərindən biri Kruskal-Szekeres koordinatlarıdır. Bu koordinatlar bir qara dəlik ətrafındakı kosmos-zamanı təyin etmək üçün yaxşı bir üsuldur, ancaq onları daha da genişlədib əhatəsini artıra bilərsiniz, eynilə sıfırın altında saymağa davam etmək kimi. Riyazi olaraq sizə koordinatları genişlətməniz mövzusunda mane olacaq heç bir şey yoxdur. Bunu etdikdə yalnız qara dəliyin tərifini etmiş olmazsınız, eyni zamanda bir ağ dəliyin qara dəliyin əksi olduğu nəticəsiniəldə edərsiniz. Ancaq bu ağ dəliklərin mövcud olduğu mənasını verməz, hətta fərziyyə halına belə gətirməz.

Buradakı vizualda bənzər bir nümunə görürsünüz. Hiperbolik koordinat sisteminin bir şəkilidir bu. Sonsuz səthləri təyin etmək üçün istifadə edilir və bunu daha yaxın sahələri daha böyük, daha uzaq sahələri daha kiçik göstərərək edir. Ancaq sırf sonsuz bir səthi təyin edə bilməniz, onun sərhədlərində gedə biləcəyiniz mənasını vermir.

Riyaziyyat astrofizika üçün güclü bir vasitədir, ancaq onun nəyi təmsil etdiyinə diqqət yetirməniz lazımdır.

Brayn Qrin

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google foto

Google hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma